• BIST 83.243
  • Altın 149,216
  • Dolar 3,8261
  • Euro 4,1052
  • İstanbul 7 °C
  • Diyarbakır 6 °C
  • Ankara -3 °C
  • İzmir 7 °C
  • Berlin -1 °C

Kimlik önerisi

Ali Bulaç

AK Parti’nin anayasa önerisinde “Türk milleti” yerini koruyor. Kürt sorunu söz konusu kimliğin otoriter politikalar aracılığıyla farklı dini, mezhebi ve etnik topluluklara empoze edilmesinden doğdu. Her ne kadar gayrimüslimler “azınlık” kategorisinde ayrı tutulduysa da, bu statü onlara mutluluk getirmedi. Osmanlılar zamanında özerk cemaatler iken, hukukun batılılaştırılmasıyla “azınlık derekesi”ne düşürüldüler. “Azınlık” onların psikolojik gettoları ve mahrumiyetlerinin sebebi oldu. 

Kürtlerin dışındaki etnik topluluklar genel olarak Türk kimliğini benimsediler. Belki özel hayatlarında ana dillerini konuştular, gelenek ve göreneklerini yaşatmaya çalıştılar, ama çoğu göçmen ve muhacir olduklarından adına “Türk” de dense “millet” içinde mütalaa edilmelerinin onları incitmediğini düşünmelerini kolaylaştırıyordu. Çünkü Osmanlı’da Müslüman kavimleri aynı şemsiye altında toplayan “İslam milleti” idi. 

“Türk milleti” birkaç açıdan sorunlu bir isimlendirmedir. Bir kere “Türk” kelimesini etnik köken dışında birçok boy, kabile ve topluluğun ortak şemsiyesi kabul etsek bile, “millet”le bir araya getirildiğinde hakikat-i halde “Türk şeriati, Türk dini, Türk hukuku” anlamına gelir ki, “millet kelimesinin Kur’an, Sünnet kaynaklarında ve tarihte teşekkül etmiş bulunan İslami disiplinlerde ve fıkıhta kullanımı bu değildir. (Bkz. A. Bulaç, Modern Ulus Devlet, 4. bsm. İstanbul-2012, s, 129-147.) 

“Türk milleti” yasaların ve anayasanın referansını laikliğe dayandıran bir ulusu öngördüğünden, gayrimüslimlerden daha fazla dinini toplumsal hayatta yaşamak isteyen Müslümanlar da zorluk çekmişlerdir. Etnik veçhesiyle de “Türk milleti” bu resmi kimliği tanımayan Kürtlerin kavim ve etnik kimliğini reddedip inkar etmenin meşruiyet çerçevesi oldu. 

Hakikat şudur: “Türk” bir kavmin ismidir. Bu kavim tarihte Doğu’dan Batı’ya akmış, Müslümanlığı kabul etmiş, İslam’a büyük hizmetleri olmuştur. Bugün Doğu Türkistan’dan Balkanlar’a kadar uzanan kavimler kendilerini bu isimle ilişkilendirmektedirler. “Türkçe” denen bir dil vardır, adına Önasya dediğimiz coğrafyaya da “Türkiye” denmektedir. “Millet” ise aslı itibariyle bir peygambere nispet edilen “din, şeriat, hukuk ve yaşama tarzı”dır, sayısal insan topluluğunu, kavim veya ırkı ifade etmez. 19. yüzyılda Batı etkisinde “ulus”a karşılık, ama temelden yanlış olarak “millet” kelimesi suistimal ve tahrif edilerek kullanıldı. 

Murat Karayılan “Türk milleti lafı bizi tedirgin etmez dedim ama o kavram olsun da demedim. Türk milleti ifadesine bir alerjimiz yok. Ama anayasada milletler yazılacaksa, hepsi yazılsın. Mesela şu denebilir: ‘Türkiye’de yaşayan Türk-Kürt halkı ve diğer etnik ve dinsel topluluklar kardeştir, bunların hepsi Türkiye ulusunu bir araya getirir.’ Biz Türkiye üst kimliğini kabul ediyoruz.” diyor. Tabii ki Karayılan’ın üst kimlik olarak “Türkiye”yi kabul ettiklerini söylemesi önemli, ama anayasada “Türk” yanında “Kürt” kelimesinin de girmesi diğer kavimleri ve halkları rahatsız eder, hatta bugüne kadar “Türk” kimliğine ses çıkarmamış olanların “etnik ses” çıkarmalarına sebep olabilir.

Benim önerim şu: Gayrimüslimler dışındaki bütün etnik gruplar ve kavimler Müslüman’dır. Gayrimüslimleri de diğerleriyle “eşit yurttaş” kabul etmek şartıyla “İslam” üst kimlik seçilir. Buradaki “İslam” Müslümanlara bakan yüzüyle “din kardeşliği”, gayrimüslimlere bakan yüzüyle “hukuk temelinde eşitlik ve yurt birliği” anlamında kullanılır. Tarihte görüldüğü üzere İslam üst kimliği gayrı müslimleri Müslüman yapmaya veya Müslüman gibi yaşatmaya mecbur etmez. İslam’ın hedefi din, mezhep ve etnik grupları baskı kullanarak konumlarını değiştirmeye mecbur etmeden aralarında “adalet”i tesis etmektir (42/Şura, 15). Bu da coğrafyaya atıfta bulunarak “Türkiye Cumhuriyeti” ortak paydasıyla sağlanabilir. Bu şemsiye altında özel, sivil ve medeni alanlarda herkes kendi dini, mezhebi veya etnik kimliğini kullanır, görünür kılar, ifade eder.

  • Yorumlar 1
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış
    ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Yazarın Diğer Yazıları
    ÖNE ÇIKANLAR
    Tüm Hakları Saklıdır © 2009 İlke Haber | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
    Tel : 0532 261 34 89