• BIST 82.340
  • Altın 148,165
  • Dolar 3,7991
  • Euro 4,0618
  • İstanbul 9 °C
  • Diyarbakır 10 °C
  • Ankara 3 °C
  • İzmir 9 °C
  • Berlin 0 °C

Disiplinlerle ilgili sözlük çalışmaları

Zana Farqînî

Son birkaç yıldır Kürtçe sözlük çalışmalarında önemli gelişmeler yaşanıyor. Bu da elbette Kürt dili açısından son derece sevindirici bir durum.

Kürtçe -Türkçe, Türkçe - Kürtçe gibi farklı sözlük türleri ile deyimler ve atasözleri sözlükleri dışında bitki adları sözlükleri, Kürtçe’nin bölgesel ağızlarını esas alan sözlüklerin yanı sıra mesleki ve disiplinlerle ilgili sözlüklerin yapılıyor olması ayrıca dikkat çeken bir başka gelişme.

Yapılan sözlüklerin büyük bir kısmı tek dilli olmaktan ziyade ya çift dilli ya da çok dilli çalışmalar olduğunu da belirtmek gerekiyor. Yani ya Kürtçe -Türkçe ya da Kürtçe - Türkçe ve İngilizce olarak hazırlanıyor. Söz konusu çalışmalar daha çok Kurmanci lehçesiyle yapılıyor olsa da, Kurmanci/Kırmancki (Zazaca), Türkçe ve Latince Bitki Adları Sözlüğü gibi sözlükler de var.

Değinmek istediğim ise mesleki ve disiplinlerle ilgili yapılan çalışma ve sözlüklerdir. Öncelikle bu alanlarla alakadar Kürtçenin gereksinimlerinin farkına varan dilci ve dilseverlerin kolları sıvayarak bu türden sözlükleri hazırlamalarını yürekten kutlamak istiyorum.

Gerçekten ağır bir yükü omuzlamaya kalkarak matematik, kimya, tıp, ekonomi ve medyayla ilgili terimler sözlüğü ve çalışmaları Kürtçe’ye kazandırmışlardır. Hatta bazılarının da hukuk terimleri sözlüğü, sosyal bilimler terimleri sözlüğü ve yine farklı kişi ve grupların teknik terimleri sözlüğünü, matematik terimleri sözlüklerini hazırladıklarını biliyorum.

Yayınlanmış bazı çalışmalara katkılarım oldu, aynı şekilde yayınlanmamış olan kimi çalışmalara da. Zira görüş ve düşünce belirtmem için, kontrol için bana gönderilmişlerdi. Bu çalışmalarda en fazla dikkatimi çeken şey, yapılan türetmelerin çoğunun Kürtçe’ye aykırı olmasıydı.

Kürtçe’nin, bilhassa Kurmanci ve Kırmancki lehçelerinin mesleki ve çeşitli bilim dallarıyla ilgili sözlüklere ihtiyaçları var. Ama bu tür sözlüklerin hazırlanması normal sözlüklere nazaran çok daha zahmetli ve meşakkatli.

O yüzden bu tür sözlüklerin ya Kürtçeye hakim ve alanının uzmanı olan kişilerce yapılması lazım ya da yetkin kişilerden oluşan gruplarca. Ferdi bir şekilde de olsa, kolektif şekilde de olsa özellikle Sorani’den bihaber bu tür sözlüklerin yapılmaması gerektiğini düşünüyorum. Mesela Amed’de yapılan teknik ve idari terimlerle ilgili çalışmalar yapıldı. Katılımcılar arasında Arapça ve Farsçayı bilenlerin dışında birkaç Avrupa dilini bilen uzmanlar da vardı. Öncelikle ilk öğrenmek istediğimiz şey söz konusu terimin Soranide var olup olmadığıydı. Sonra da diğer dillere bakıyorduk.

Çünkü Soranice diğer lehçelerimize nazaran daha fazla imkanlara sahip olmuş. Eğitim ve öğretimde de üniversiteye kadar kullanılıyor. Yukarıda adlarını zikrettiğimiz sözlük türlerin bir çoğu bu lehçemizde var ve mutlaka onlardan yararlanmamız gerekiyor. Eğer o tecrübeleri dikkate almadan sadece türetme yoluna giderek lehçemizin gereksinimlerini karşılamaya kalkarsak hem lehçelerin birbirinden uzaklaşmasına, hem de yapay bir dilin ortaya çıkmasına sebebiyet vermiş oluruz. Bu yüzden Soraninin birikimden yararlanmamız gerekiyor. Böylece lehçeler arasında ortak bir terminolojiye de sahip olacağımız gibi onları da birbirine yakınlaştırmış oluruz.

Elbette türetme yoluna da başvurmak lazım gelir. Ama bu metodu kullanırken dilimizin imkanlarını, onun türetme eklerini, türetme yolları ile mantığını çok iyi bilmemiz gerekiyor. Diğer taraftan bunun için sadece bir dili kendimize referans olarak almamalıyız. Diğer dillere de müracaat ederek ufkumuzun genişlenmesini sağlayabilir, daha sağlıklı sonuçları elde edebiliriz.

Yazarın Diğer Yazıları
ÖNE ÇIKANLAR
Tüm Hakları Saklıdır © 2009 İlke Haber | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0532 261 34 89